91340
PRP Nedir? Ne değildir?

Yumurta Azlığında PRP (Platelet-rich Plasma) uygulaması Nedir ve Ne değildir?

Günümüzde yardımcı üreme tekniklerinin ilerlemesine rağmen tıp yumurta azalması konusunda –en azından şimdilik- çaresiz görünmektedir. Özellikle gebelik yaşının ötelenmesi ve çevresel faktörler yumurtalıkların yetersizliğinin iki büyük etmeni olarak düşünülmektedir.

Menopoz son adet kanamasıdır, yumurtalıkların artık çalışamaması (daha doğru bir deyimle, kalan az sayıda yumurtanın, çalıştırıcı hormonların uyarısına cevap vermemesi) sonucu östrojen azalmasına bağlı olarak, bir yıl geçmesi sonrası, son gördüğü adetin ismidir. Ortalama menopoz yaşı 51 (45-55 arası) dır. Yapılan araştırmalar menopozda bile en az 1000 adet yumurta olduğunu göstermiştir. Ancak bu yumurtalar gelişme uyarısına cevapsızdır. Kan testinde FSH değerinin 40IU/L olması (östrojen değeri <80pg/ml olmak koşulu ile) menopozal değer olarak kabul edilmektedir. Kadınların %5’i 40-45 yaşında, %1’i ise 40 yaşından önce yumurtalıkların tükenmesi durumu göstermektedir.

Anne olma arzusu, yaş ne olursa olsun kadınların belki de içgüdüsel olarak hissettikleri bir duygudur. Dolayısı ile yumurtalıkların çalışmaması durumu, tıbbın çare bulmaya çalıştığı önemi bir konudur. Ülkemiz gibi, yumurta donasyonunun (başka birinin yumurtası) yasa dışı olduğu ülkelerde tıp ciddi bir arayış içindedir. 2012 yılında Harvard üniversitesinde yapılan bir çalışmada yumurtalık korteksi (kabuğu) altında kök hücreler (stem cell) bulunduğu ve bunların büyüme faktörleri ile uyarılmasının olgun yumurta geliştirdiği gösterilmiştir (1). Bundan sonra araştırmalar yumurtalıklardaki kök-hücrelerin uyarılarak yumurta haline dönüştürülmesi çabası şeklini almıştır. İlk kez 2016’da PRP kullanımına ait bir bildiri sunulmuştur (2).

Bu yazımda son dönemde popüler bir terim olan PRP’nin yumurtalıklara uygulanmasına ışık tutmaya çalışacağım.

“Azalmış Yumurtalık Rezervi” ne demektir?

Yumurta sayısının azalması ve dolayısı ile üreme şansının azalması demektir. 2011 yılında ileri sürülen Bologna kriterlerinden en az 2sinin olması tıbben “azalmış yumurtalık rezervi” (yumurtalık yetmezliği) tanısını koydurmaktadır.

Bologna kriterleri (3);

  1. İleri yaş (40 yaş ve üstü)
  2. Önceden normal yumurtalık uyarılması (tedavi) ile 3 veya daha az yumurta oluşması
  3. Yumurtalık rezerv testleri (yumurtalık çalışma testleri)nde bozukluk (ör. Adette, follikül adı verilen yumurta keseciklerinin 5-7 veya daha az olması; AMH değerinin 1.1’den az olması

Otolog (kişinin kendi kanından) PRP nedir?

Trombositten zengin-plazma (Platelet-rich plasma), kişinin tam kan örneğinin (20-60 ml) alındıktan sonra, oda ısısı sıcaklıkta belli bir zaman diliminde (10-15 dk), belli bir hızda (1200 rpm) santrifüje edilmesi sonrası, üç kısımdan en üstekinin steril olarak alınması, tekrar santrifüje edilmesi ve en alttaki kısmın ayrılarak kullanıma hazır hale sunulması tekniği ile elde edilen bir kan ürünüdür. Yaklaşık 30 ml kan örneği 3-5 ml PRP sağlamaktadır.

PRP içerisinde sitokinler, büyüme faktörleri, (TGF-beta, epidermal büyüme faktörü, damar-endoteli büyüme faktörü, trombosit-kaynaklı damar geliştirici faktör, bağ dokusu büyüme faktörleri vb) gibi birçok önemli madde açısından zenginleştirilmiş bir kan ürünüdür. Bu maddelerin yumurtalıklara verilmesinin, o bölgedeki kök-hücreleri uyarmak suretiyle yumurta yapımını sağlayabildiği düşünülmektedir. PRP ile hazırlanmış örnekteki büyüme faktörleri, tam kana göre 5-10 kat yoğunlaştırılmıştır.

Yumurtlıklara PRP Kimler için önerilebilmektedir?

Azalmış yumurtalık rezervi olan (yumurta sayısı azalmış) kişilerde yapılabilir. Ancak “sklerotik” yani çok ufak yumurtalıkları olan kişilerde işlem daha zor ve başarısı daha az gibi görünmektedir.

Yumurtalığa PRP nasıl ve ne zaman uygulanır?

PRP, hafif bir anestezi altında (uyutularak) vajinal yoldan, ultrason eşliğinde iğne ile uygulanmaktadır. Temel olarak tüp bebek işlemindeki yumurta toplamaya benzerdir. Ancak yumurtalıkların küçük olması teknik olarak güçlük yaratabilir.

PRP sıvısı her bir yumurtalığa 2-3 ml kadar, yumurtalığın en dış kılıfı (korteks) altına enjekte edilerek uygulanmaktadır.

PRP, vajinal kanamanın olmadığı herhangi bir zamanda yapılabilmekle birlikte, ünitemizde genellikle yumurta toplama işleminden hemen sonra uygulamayı tercih ediyoruz. Böylece ayrıca bir anestezi almak gereği kalkmaktadır.

Yumurtalığa uygulanan PRP ‘den ne bekliyoruz?

Yaklaşık 1-3 ay içerisinde yumurta sayısı artışı, gelişimi –ki biz bunu vajinal ultrasonda, follikül yani yumurta keseciği olarak saptayabiliyoruz- olmasını bekliyoruz. Ancak bu lanse edildiği derecede %70lerde olmamaktadır. Çalışmalar umut vaadedici olmakla birlikte PRP’nin muhteşem ve herkeste yumurta geliştirebilecek bir yöntem olduğu doğru değildir. Yumurtalıklara uygulanan PRP le ilgili elimizde HENÜZ TAM YETERLİ VERİ YOKTUR. Bu yönde çalışmalar sürmektedir.

Bu konudaki bir başka iddiayı da sizinle paylaşmak isterim; acaba gerçekten PRP mi yoksa yumurtalıkların iğne ile uyarılması mı yumurta oluşumunda uyarıcı oluyor diye bir görüş de ileri sürülmüştür. Büyük olasılıkla iğnenin etkisi varsa bile geçici gibi görünmektedir.

Yumurtalığa uygulanan PRP’nin her hangi bir ters etkisi olabilir mi?

Sonuçta yapılan işlem, her ne kadar ultrason eşliğinde olsa da, körlemesine olarak yumurtalığa bir iğne aracılığı ile bir sıvı zerk edilmesidir. Bu nedenle elbette tam olarak masum bir işlem olarak gösterilmemelidir. Yumurta toplamada da karşılaşılabilecek örneğin; kanama, bağırsak gibi çevre organ zedelenmesi veya enfeksiyon gibi risklerin, küçük bir yumurtalığa yapılacağı için daha fazla olması beklenebilir.

Yumurtalıklara PRP ile ilgili en son şunu söylemek olası; “ DOĞRU OLGU SEÇİMİ ile, doğru teknik, steril koşullarda yumurtalığa PRP uygulaması –riskleri göz ardı etmemek koşulu ile- bir umut gibi görülebilir”.

Hepinize sağlık ve mutluluk dolu günler diliyorum.

Prof. Dr. Ümit İNCEBOZ

Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı

Kaynaklar

  1. White YA, Woods DC, TAkai Y, Ishihara O, Seki H, Tilly JL. Ooocyte formation by mitotically active germ cells purified from ovaries of reproductive-age women Nat Med, 2012; 18:413-421.
  2. Pantos K, Nitsos N, Kokkali G, Vaxevanoglou T, Markomichali C, Pantou A et al. Ovarian rejuvenation and folliculogenesis reactivation in peri-menopausal women after autologous platelet-rich plasma treatment. Proceedings of 32nd Annual Meeting of ESHRE, 2016 July 3-6, Helsinki, Finland.
  3. Ferraretti AP, La Marca A, Fauser BC, Tarlatzis B, Nargund G, Gianaroli L ESHRE Working Group on Poor Ovarian Response Definition. ESHRE consensus on the definition of ‘poor response’ to ovarian stimulation for in vitrofertilization: The Bologna criteria. Hum Reprod. 2011;26:1616–24.

 

  • Gönderiyi Paylaş