Kadın Sağlığı ve Aile Planlaması 

Doğum Kontrol İğneleri

 24 Aralık 2013

Doğum kontrol haplarının yumurtlamayı engellemesi ile aynı mantık kullanılarak geliştirilen doğum kontrol iğneleri ilk bulunduklarında çok popülarite kazanmışlardır. İlk bulunduklarında özellikle her gün hap içmek istemeyen fakat doğum kontrol haplarının etkinliğinden ve tedavi edici etkilerinden yararlanmak isteyen kadınlar için cazip bir fikir olarak umut taşımıştır.

Üç ayda bir (Depo Provera) ve ayda bir enjeksiyon (Mesigyna) şeklinde uygulanmak üzere iki ayrı şekilde bulunur.

Her iki doğum kontrol iğnesinin de güvenilirliği, doğum kontrol hapları ve tüplerin bağlanmasıyla karşılaştırılacak kadar yüksektir.

Üç aylık enjeksiyonlar içlerinde, medroksi progesteron asetat (MPA) adlı progesteron hormonunun depo şeklini içerirler. Aylık enjeksiyonlarda progesterona ek olarak östrojen de bulunur (kombine doğum kontrol hapları gibi).

Üç aylık iğneler yumurtlama (ovulasyon) sürecini devre dışı bırakarak etki ederlerken, aylık iğnelerde ek olarak bulunan östrojen, ovulasyonu engellemesi yanında düzenli olarak adet görülmesini sağlar.

Üç aylık iğneler, adından da anlaşılacağı gibi, 3 ayda bir (12 haftalık ara ile), aylık iğneler ise ayda bir (dörder haftalık aralıklarla) uygulanır.

Enjeksiyon kas içine (genellikle kalçadan) yapılır.

Doğum kontrol iğnelerinin uygulama zamanına uymak önemlidir. Enjeksiyonlar arası süre önerilenden uzun ya da kısa olursa, yöntemin etkinliği, koruma oranı azalacaktır. Bir enjeksiyondan diğerine geçen süre yukarıdaki süreleri aştığında yeni uygulama gebelik testi sonrası gerçekleştirilmelidir.

Hem üç aylık hem de aylık iğnelerde ilk uygulama doktor kontrolleri yapıldıktan ve iğne uygulanmasına bir sakınca olmadığı belirlendikten sonra gerçekleşir.

Emzirme döneminde kullanılabilen başlıca hormonal doğum kontrol yöntemi 3 aylık iğnelerdir. Doğum sonrasında emzirmeyenlerde ilk üç hafta içinde, emzirenlerde ise ilk altı hafta içinde ilk enjeksiyon uygulanmış olmalıdır.

Doğum kontrol iğnelerinin doğum kontrolü dışında bazı avantajları da vardır;

İğnelerin adet kanamasını azaltıcı etkileri demir eksikliğine bağlı anemi (kansızlık) riskinin de belirgin şekilde azalmasını sağlar.

Her iki iğne de dismenore (sancılı adet görme), adet öncesi gerginlik, yumurtlama ağrısı gibi yumurtlamayla ilgili yakınmalarda tedavi edici özellikler göstermektedir. Yine endometriozis hastalığı olanlarda bu etki sayesinde hastalığa bağlı ağrıda gerileme gözlenir.

Aynı doğum kontrol hapları gibi doğum kontrol iğneleri de endometrium (rahim iç tabakası) ve yumurtalık kanserinden koruyucu etkiler gösterirler.

Üç aylık iğneler daha önceden damarsal bir hastalık geçirmiş olan ve bu nedenle doğum kontrol hapı kullanması sakıncalı olan kadınlarda da kullanılabilmektedir. Üç aylık iğnelerin doğum kontrol haplarının aksine kanın pıhtılaşma mekanizması üzerinde olumsuz etkisi olmadığı düşünülmektedir. Ancak aylık iğnelerin muhtemel etkileri nedeniyle bu tür hastalarda kullanılması şu an için önerilmemektedir.

Üç aylık iğnelerin ayrıca epilepsi (sara) hastalığı olanlarda nöbet sıklığını azaltıcı etkileri olduğu da gösterilmiştir.

Doğum kontrol iğnelerinin etkileri kalıcı değildir. İlacın etkileri vücuttan tümüyle ortadan kalktıktan sonra doğurganlık geri döner. Aylık iğnelerde son enjeksiyondan sonra kısa bir zaman diliminde doğurganlık geri dönerken, üç aylık iğnelerde doğurganlığın geri dönüşü 18 ay gibi uzun olabilir. Bu nedenle yalnızca kısa bir süre korunmak isteyen kadınlar için üç aylık iğne uygun bir yöntem değildir.

Üç aylık iğneler belirgin adet kanaması değişikliklerine neden olurlar. Özellikle adet kanamasının gecikmesi veya görülmemesi olmak üzere, birçok adet düzensizliği tipine neden olabilirler. Yani; adet görmemeyi bir avantaj olarak gören kadınlar içinde üç aylık iğneler oldukça uygundur. Ancak bu değişiklikler kalıcı değildir. Belirgin olduğu durumlarda doktor tarafından ek östrojen takviyesi verilmesiyle ara kanamalar düzeltilebilir.

Aylık iğneler adet düzenini sıklıkla etkilemez. Sadece, aynen doğum kontrol haplarında olduğu gibi, kullanımın ilk aylarında lekelenme tarzında ara kanamaları gözlenebilir. Bu durum geçicidir. Normal adet düzeni birkaç ay geçtikten sonra sağlanır.

Üç aylık iğnelerin bir yılda doğal olarak beklenen kilo alımı yanında ortalama 2 kg, aylık iğnelerde ise 1 kg (doğum kontrol haplarında 0.5-1 kg.) alındığı gösterilmiştir. Dikkat edildiğinde bu miktarı da almamak mümkündür.

Bazı kadınlarda depresyon benzeri sıkıntılar görülebilmektedir. Yine, nadiren, üç aylık iğne kullanımına bağlı olarak cinsel istekte azalma görülebilmektedir.

  • gebelik şüphesi veya varlığı
  • nedeni açıklanamayan kanama
  • aylık iğneler daha önce ya da şu anda damar tıkanıklığı ile seyreden hastalığı olanlarda, kalp krizi, "inme", derin ven trombozu gibi ve kronik karaciğer hastalığı olanlarda, safra kanalları hastalığı öyküsü olanlarda kullanılmazlar.

Gebelikte yanlışlıkla uygulandığında enjeksiyonların olumsuz etkileri olmadığı kabul edilir.

Ancak; yan etki profilleri açısından özellikle 3 aylık enjeksiyonlar modern kontrasepsiyonda ilk tercih değildir.

İLGİLİ YAZILAR

Berna ve Ömer Aşçı çiftinin öyküsü...
Elven ve Erkan çifti ve ikizlerinin öyküsü...
10 yıl sonra ikiz bebeklerimiz olacağını öğren
Nilay ve Osman Tosun çiftiinin Deniz\'e kavuşm
Erkek İnfertilitesinde Ampirik Medikal Tedavi
Meral – İlker Yasin Şimşek Çifti ve kızları Ya
Çocuklarda Solunum Yolu Enfeksiyonları ve Koru
Gebelikte Sık Karşılaşılan Problemler